تعریف بیماری سالک
بیماری سالک يک بيماری پوستی مشترک بين انسان و حيوان از جمله جوندگان است که از طريق نيش یک پشه آلوده به انگل بنام پشه خاکی به هنگام تغذيه خون بيمار به انسان سالم منتقل می شود.
علائم سالک :
 زخم های متعدد يا بعلت گزش يا در بيشتر موارد بعلت خاراندن زخم و انتقال انگل به قسمت های سالم پوست بروز می کند. زخم های سالک به شکل های متفاوت ، از جمله شکل خشک (نوع شهری ) و شکل مرطوب ( نوع روستايی ) بروز می کند.
 در تمام شکلهای زخم ، پس از ورود انگل به درون پوست از طريق نيش پشه خاکی ، ا بتدا  برآمدگی کوچک و قرمز رنگی ظاهر می شود. در نوع خشک ، زخم مرطوب ايجاد نمی شود . اما در شکل مرطوب ، وسط ضايعه زخم شده و حاشيه پيشرفت می کند.زخم به شکل دهانه کوه آتشفشان است .
 زخم های مرطوب بين شش تا نه  ماه و زخم های خشک حدود يک سال دوام دارند به این  معنی که  زخم سالک کمتر از يکسال دوام يافته، پس از آن بهبود می يابد و جای آن به صورت جوش گاه فرو رفته و پايدار برای تمام عمر باقی می ماند که ممکن است اگر زخم در صورت فرد باشد به زيبايی فرد لطمه وارد کند.
اهمیت بیماری :تعداد افراد آلوده در دنیا دوازده میلیون نفر تخمین زده می شود. و ۳۵۰ میلیون نفر در مناطقی زندگی می کنند که احتمال ابتلاء به بیماری وجود دارد. ۳ میلیون نفر از اشکال مختلف بیماری رنج می برند. تعداد موارد جدید در هر سال ۵/۱ میلیون نفر می باشد ایران جز کشورهایی است که سالک در آن بومی است و در اکثر مناطق کشور بیماری سالک یافت می شود.کانون های سالک در ایران عبارتند از :
1-در نوع سالك جلدي شهري عمدتاً عبارتند از تهران ، مشهد ، شيراز ، نيشابور و كرمان
2 – در نوع سالك روستايي عبارتند از : نقاطي از استان اصفهان جنوب استان فارس ، خراسان ، مازندران ، خوزستان ، ايلام ، بوشهر و هرمزگان
بيماري در كشور اكثراً از نوع روستايي بوده و بالاترين ميزان شيوع بيماري در اواسط پائيز تا اواسط زمستان مي باشد .
عامل سالک :
عامل سالک یک انگل بنام ليشمانيا است که درون سلول های بيگانه خوار پوست تکثير می يابد. اين انگل در پوست انسان ، سگ و جوندگان آلوده وجود دارد  پس از خون خواری پشه خاکی از زخم های سالک اين انگل در بدن پشه خاکی تکثير يافته و پس از خون خواری مجدد پشه خاکی ، به پوست فرد سالم راه می يابد و آنها را مبتلا می کند.
ناقل سالک :
ناقل سالک پشه خاکی است. پشه خاکی در اندازه دو تا سه  ميلی متری ، موقع نشستن ، بال های خود را به شکل عدد 7 نگه می دارد و بصورت جهشی پرواز می کند. پشه خاکی ها از سطح پوست خون خواری می کنند. در زمان خون خواری از زخم سالک انگل را می خورند و پس از يک هفته از طريق نيش ، و خون خواری ، آن را به فرد سالم انتقال می دهند.
مخزن سالک :
درشکل مرطوب ( نوع روستايی ) برخی جوندگان وحشی مانند موش های صحرايی و در شکل خشک (نوع شهری ) انسان ، سگ و گاهی شغال و روباه  نقش مخزن را ايفا می کنند.
محل زندگی پشه خاکی :
 پشه خاکی فقط هنگام غروب و ساعت های اوليه شب ، خون خواری و تغذيه می کند. اين حشره در طول روز در پناهگاههای گرم ، تاريک و مرطوب ، نظير شکافهای عميق ديوارها ، اماکن متروکه و مخروبه ، اسطبل ها ، اطراف توده های زباله و کودهای حيوانی ، لانه جوندگان ، کنده درختان ، حاشيه جويبارها ، پشت لوازم ثابت منزل ( مانند کمد و قاب عکس ) استراحت و تخم ريزی می کند.
راه های انتقال
بطور کلی سالک بوسیله انواع پشه خاکی های آلوده به سه طریق زیر بوجود می آید:
۱- انسان به انسان
۲- حیوان به حیوان
۳- حیوان به انسان و بالعکس
راههای دیگر انتقال ممکن است تماس جنسی، انتقال خون، مادرزادی از طریق جفت و یا آلودگی مخاط چشم و یا زخمهای باز با مواد آلوده مانند ترشح زخم یا مخاط بینی انسان و یا حیوان مبتلا به لیشمانیوز احشایی باشد. حیوانات گوشتخوار ممکن است با خوردن لاشه حیوان آلوده مبتلا شوند.
پیشگیری و کنترل بیماری سالک : از آنجا که سالک از طریق نیش پشه خاکی منتقل می شود یکی از مهمترین راههای پیشگیری، مبارزه با پشه و جلوگیری از ورود آن به محل زندگی است که در این راستا می توان اقدامات زیر را انجام داد:  
• محافظت بدن در برابر نيش زدن پشه خاکی
• پوشاندن قسمت های باز بدن
• نصب توری فلزی با منافذ ريز به در و پنجره ها و خوابيدن در پشه بند
• استفاده از پمادها و مواد دور کننده حشرات به هنگام کار و خواب
• محافظت از زخم سالک و پوشاندن آن با گاز استريل .
• مبارزه با جوندگان و سگ های ولگرد.
یکی دیگر از راههای پیشگیری از این بیماری رعایت بهداشت محیط و بهسازی محیط است در این راستا می توان اقدامات زیر را انجام داد .
1. رعايت بهداشت محيط
• گرد آوری و دفع بهداشتی و مستمر زباله  با استفاده از سطل دردار
• گرد آوری فضولات حيوانی و جلوگيری از انباشته شدن آنها در محیط منزل یا نزدیک محل زندگی در روستا
  2.    بهسازی محيط :
• ترميم شکاف ها و حفره های موجود در ديوارها و ساير قسمت های مناطق مسکونی انسان و دام
• تخريب و تسطيح اماکن مخروبه .
  3  .   دوری از محل زندگی پشه خاکی و مناطق آلوده به سالک ، به ويژه هنگام غروب و اوايل شب .