فشارهای روانی

استرس يا فشار رواني جزئي از زندگي ماست و هيچ موجود زنده اي نيست که آن را تجربه نکرده باشد. هرگاه با تهديد واقعي يا خيالي روبرو مي شويم و يا با تغيير عمده اي در زندگي مان مواجه مي شويم دچار فشار رواني مي شويم.

در طول زندگي همواره در کنار خوشي و شادي، سختي و ناراحتي وجود دارد. زماني که بيمار مي شويم و جايي از بدنمان درد مي کند، به جسم مان فشار وارد مي شود و زماني که دلمان براي عزيزي تنگ مي شود يا از دست کسي ناراحت هستيم و يا درآمدمان کم شده است روح و روان ما تحت فشار است. افرادي که فشار رواني زيادي را به مدت طولاني تحمل مي کنند، کم کم فرسوده، نگران و شکننده مي شوند. بسياري از اوقات اين مسائل ناراحت کننده از اختيار و توان ما خارج هستند و ما نمي توانيم جلوي آنها را بگيريم مثل مرگ عزيزان،بيماري هاي خطرناک و...

اما ما ميتوانيم توانايي خود را در برخورد با اين مسائل افزايش داده و راه هاي سازگاري با اين موارد را ياد بگيريم تا از پيامد هاي بعدي آن مانند اضطراب، دلشوره، حواس پرتي، عصبانيت، بيخوابي، بي اشتهايي، زود رنجي، و حتي خودکشي جلوگيري کنيم.

دلايل اصلي فشار رواني در دوره سالمندي چيست؟

هر تغيير جديدي در زندگي خصوصا تغيير در شيوه زندگي و يا محل زندگي

دوران بازنشستگي و وضعيت مالي در آن دوران

نگهداري از همسر بيمار

مرگ اقوام، نزديکان، افراد مورد علاقه و دوستان صميمي

کاهش توانايي ها و قواي جسمي و وجود بيماري هاي مزمن و ناتوان کننده

نگهداري از نوه ها

نگراني در خصوص زندگي مستقل و ترس از تنها شدن

نگراني در خصوص کنار گذاشته شدن توسط فرزندان و يا زندگي در سراي سالمندان

کمبود حمايت کننده هاي اجتماعي توسط دولت

 

علائم استرس:

          علائم زير به تنهايي يا به همراه هم مي تواند نشانه داشتن فشار رواني باشد.

قلب تندتر و شديدتر از حالت عادي مي زند

فشارخون بالا مي رود

دستها و پاها سرد شده و يخ مي کند

تعداد و سرعت نفس کشيدن بيشتر مي شود

احساس ضعف و خستگي مي کند

سياهي رفتن چشم

احساس گز گز در انتهاي انگشتان و پاها

سردرد

سايش دندان ها بر روي هم

لرزش دستها و دردهاي عضلاني

مشکلات گوارشي مثل کاهش اشتها، تهوع، نفخ شکم، استفراغ، سوزش معده و...

مشکلات ادراري مثل کاهش حجم ادرار و افزايش دفعات ادرار

 

ونيز رفتارهاي پرخاشگرايانه زير نيز مي تواند از علائم استرس باشد:

بي خوابي

کابوس هاي شبانه

کاهش حافظه

کاهش تمرکز( بي توجهي)

ترس و دلهره

کاهش اعتماد به نفس

حواس پرتي

زود عصباني شدن

احساس گناه

نا اميدي

افسردگي

بي نظمي در افکار و گفته ها و ناتمام گذاشتن کارها

تصميم گيري و نتيجه گيري هاي غلط

گاهي مرتبا و راه رفتن و برگشتن

زير لبي حرف زدن

با انگشت روي ميز زدن

کج خلقي

فرياد زدن

و ....

توجه داشته باشيد که اکثر عوامل استرس زاي دوره سالمندي از نوع فقدان و برگشت ناپذير است مثل از دست دادن فرزند، همسر، دوست، بينايي، شنوايي، شغل، موقعيت اجتماعي و ... که از دايره اختيارات ما خارج است.

موثرترين و بهترين کار براي مقابله با استرس تقويت قواي روحي و رواني و ياد گرفتن روشهاي سازگاري با مشکلات است.

 

توصيه هايي براي مقابله بهتر با فشار رواني:

زماني که به کمک احتياج داريد حتما به نزديکان خود بگوييد.

درباره احساسات و نگرانيهاي خود با نزديکانتان صحبت کنيد.

اعتماد به نفس داشته باشيد و خجالت را کنار بگذاريد.

انتظارات واقع بينانه از خود، اطرافيان و محيط زندگي تان داشته باشيد.

استفاده از وسايل کمکي مثل عصا، دندان مصنوعي، سمعک، عينک و ... در انجام کارها به شما کمک مي کند بنابراين حتما از آنها استفاده کنيد.

با خانواده و دوستان خود رفت و آمد کنيد.

خواندن نماز و دعا در آرامش قلبي و روحي بسيار موثر است.

به مجالس مذهبي و مساجد برويد و در امور فرهنگي و مذهبي شرکت کنيد.

در خانه خود را به انجام کاري مشغول کنيد مثل آشپزي، سبزي کاري، و....

به هر کاري که مورد علاقه تان است و از آن لذت مي بريد بپردازيد.

به موسيقي گوش کنيد. نقش موسيقي در کاهش  بي قراري ، گيجي، آلزايمر(نوعی اختلال مغزی است که فرد مبتلا را به فراموشی دچار می سازد)، افسردگي، اضطراب، و درد ثابت شده است.

در صورت امکان با دوستان خود به مسافرت هاي تفريحي وزيارتي کوتاه مدت برويد.

از خانه بيرون برويد و به دين مغازه ها و يا قدم زدن پارک برويد.

با مراکزي که از سالمندان حمايت مي کنند مثل فرهنگسراهاي سالمند، باشگاه ها و ... ارتباط برقرار کنيد.

کتاب و مجلات مورد علاقه خود را بخوانيد.

به طور منظم به ورزشهايي که علاقه منديد و براي سلامتي شما مفيد است بپردازيد.

توجه داشته باشيد که سيگار و مواد مخدر بسيار مضرند و کمکي در کاهش فشار رواني شما ندارد.

به ياد داشته باشيد که فشار رواني و بمياري هاي مختلف رابطه نزديکي با هم دارند. فشار رواني زمينه ساز بسياري از بيماري هاست. با کنترل فشار رواني مي توان از بروز آنها پيشگيري کرد.

 

يبوست مشکلي است که در تمام سنين ديده مي شود. علائم آن شامل کمتر شدن دفعات دفع و طولاني شدن زمان دفع است. اين مشکل در سالمندي به علت کمتر شدن حرکات روده ، بيماري،کم تحرکي بيشتر اتفاق مي افتد.

با توجه کردن به مسائل زير مي توان يبوست را در دوره سالمندي کم کرد.

1) عادت هاي غذايي

خوردن ميوه ها و سبزي ها و غلات سبوس دار و حبوبات يبوست را کم مي کند. در سالمندي به علت مشکلات دنداني خوردن ميوه و سبزي کمتر مي شود. در چنين شرايطي ميوه را به شکل رنده شده، له شده يا به شکل پوره بخوريد. گلابي، آلو، زردآلو، توت، انگور،گوجه فرنگي،کاهو و ساير انواع ميوه ها و سبزي ها داراي فيبر هستند(فیبرهای غذایی بخشی از گیاهان هستند که توسط آنزیم‌های موجود در دستگاه گوارش انسان قابل هضم نمی‌باشند و فوايد زيادي برای حفظ سلامتی انسان و جلوگیری از بیماری‌ها دارند. فيبر در جلوگيري از بي نظمي روده بزرگ ، سرطان روده بزرگ ، درمان ديابت و کلسترول خون بالا ، نقش مهمي را ايفا مي کند) 

در صبح زود، ناشتا خوردن روغن زيتون نيز براي پيشگيري از يبوست مناسب است.ميوه هايي مثل زرد آلو،گيلاس و حبوباتي مثل نخود و لوبيا و همچنين گل کلم نفاخ هستند و توصيه نمي شود.

مصرف زياد گوشت و محصولات لبني پرچرب، مواد قندي شيرين نيز باعث يبوست شده و بهتر است کمتر مصرف شود.

2) مصرف مايعات:

به طور کل سالمندان کمتر احساس تشنگي مي کنند. اگر فقط زماني که تشنه هستيد آب بنوشيد مطمئنا  بدنتان دچار کمبود آب مي شود.مصرف کم مايعات يبوست را زياد مي کند بنابراين در طول روز حداقل 6تا8 ليوان مايعات که بهتر است آب باشد بنوشيد. صبح زود که از خواب بيدار مي شويد نوشيدن آب به تحرک روده ها کمک مي کند. شب قبل از خواب نيز مصرف يک ليوان شير گرم کم چربي به کاهش يبوست کمک مي کند.

 

3) ورزش:

به طور کلي بي تحرکي موجب يبوست مي شود.نيم ساعت پياده روي روزانه و يا انجام تمرينات ورزشي به تحرک روده ها بسيار کمک ميکند.

 

4) زمان دستشويي رفتن:

به تاخير انداختن دفع (اجابت مزاج) به هر دليلي که باشد به تدريج شما را گرفتار يبوست مي کند. بايد توجه داشته باشيد که هر زماني که احساس دفع داشتيد حتما به توالت برويد. اگر از توالت فرنگي استفاده مي کنيد يک زيرپايي کوتاه قد در زير پاي خود بگذاريد. اين کار باعث مي شود که بهتر دفع کنيد.

 

5) مصرف داروها:

مصرف خودسرانه و مداوم داروها به خصوص داروهاي مسهل باعث مي شود که روده کار طبيعي خود را انجام ندهد و يبوست به وجود آيد. مسکن هاي قوي،مواد مخدر،داروهاي ادرار آور،قرص کلسيم از جمله داروهايي هستند که باعث يبوست مي شوند.

 

6) مشکلات روحي و رواني:

افسردگي ،گاهي هم استفاده از توالت هاي کثيف يا توالت فرنگي موجب اختلال در عمل دفع و يبوست مي شود.

 

7) بيماري ها:

ديابت و کم کاري تيروئيد مي توانند باعث يبوست شوند.

به خاطر داشته باشيد که يبوست مي تواند باعث افزايش فشارخون و سکته قلبي مي شود بنابراين از بيماري يبوست را جدي بگيريد.

 

 

گاهي به دلايلي مثل کارکردن زياد کليه ها،خالي نشدن کامل مثانه،ضعيف شدن عضلات شکم و لگن و... مشکلاتي مانند تکرر ادرار،ادرار ناگهاني ، عفونت ادراري و ...  و به دنبال اين مشکلات موجب بي اختياري ادرار مي شود.

بي اختياري ادرار ممکن است به همراه هر يک از علائم زير باشد:

ريختن چند قطره ادرار بعد از عطسه ،خنده و...

ادرار کردن قبل از رسيدن به دستشويي

ادرار کردن قطره قطره

که اين مشکلات مي تواند به دلايلي مثل

بزرگي پروستات

عفونت ادراري

عفونت زنانگي

ضعيف شدن عضلات کف لگن و شکم

افسردگي

مصرف دارو و .... باشد.

در اين شرايط بهتر است که ترس و خجالت را کنار بگذاريد و روابط اجتماعي تان را حفظ کنيد.

به اندازه هميشه آب بنوشيد و با توجه به مشکلتان هر کدام از راه حل هاي زير را به کار ببنديد.

 

 

 

انواع بي اختياري ادرار:

حالت اول :

 در اين حالت هنگام عطسه،سرفه،خنده،برخاستن از زمين بي اختيار چند قطره ادرار خارج شود. اين حالت در زنها بيشتر است که ممکن است به علت عفونت ادراري،تغييرات مجراي ادرار،زايمان هاي متعدد باشد.

در اين وضعيت به توصيه هاي زير دقت کنيد:

هر 2 ساعت براي ادرار کردن به توالت برويد.

در طول روز 6تا8 ليوان مايعات بنوشيد.

بعد از ساعت 8 شب از نوشيدن مايعات خودداري کنيد.

لباس هاس آزاد و راحت بپوشيد.

عضلات کف لگن را تقويت کنيد.

مثانه را تقويت کنيد.

 

حالت دوم:

در اين حالت احساس ناگهاني و شديد براي ادرار کردن ايجاد مي شود. اما قبل از رسيدن به دستشويي ادرار مي ريزد.

توصيه هايي براي حالت دوم:

هر 2 ساعت براي ادرار کردن به توالت برويد.

در طول روز 6 تا 8 ليوان مايعات بنوشيد.

بعد از ساعت 8 شب از نوشيدن مايعات خودداري کنيد.

لباس هاي آزاد و راحت بپوشيد.

ورزش هاي سخت و سنگين را انجام ندهيد.

قهوه،نوشابه هاي گازدار و غذاهاي پرادويه ميل نکنيد.

مثانه را تقويت کنيد.

عضلات کف لگن را تقويت کنيد.

مشکل شما قابل حل شدن است و براي آن به پزشک مراجعه کنيد.

 

حالت سوم:

در اين حالت مثانه خيلي پر شده است و ادرار به صورت قطره قطره به طور غير ارادي مي ريزد. زماني که فرد به دستشويي مي رود ادرار به طور کامل خالي نمي شود. اين حالت بيشتر در مردها ديده مي شود که دليل آن تنگ شدن مجراي ادرار است.

             توصيه هايي براي حالت سوم:

در طول روز 6 تا 8 ليوان مايعات بنوشيد.

بعد از ساعت 8 شب از نوشيدن مايعات خودداري کنيد.

در زمان ادرار کردن عضلات شکم را سفت کنيد . سپس به آرامي با دست زير شکم را به سمت پايين فشار دهيد. اين فشار به مثانه براي ادرار کردن کمک مي کند.

مشکل شما قابل حل شدن است و براي آن به پزشک مراجعه کنيد.

 

چگونه مثانه راتقويت کنيم؟

 براي اين کار سعي کنيد کم کم مدت زمان بيشتري ادرارتان را نگه داريد.براي شروع هر 2 ساعت يک بار ادرار کنيد. به تدريج سعي کنيد زمان اين 2 ساعت را بيشتر کنيد.اينکه چقدر اين فاصله زماني را بيشتر مي کنيد به خودتان بستگي دارد ولي بايد در حدي باشد که ادرار نريزد . کم کم اين فاصله را به 3 تا 4 ساعت برسانيد. اين تمرين را لازم نيست که شب ها انجام دهيد . با انجام اين تمرين توانايي مثانه براي نگه داشتن ادرار بيشتر مي شود.

 

چگونه عضلات کف لگن را تقويت کنيم؟

تمرين اول : هر بار که براي ادرار کردن به توالت مي رويد چندين بار به طور ارادي، دفع ادرار را شروع و قطع کنيد.

تمرين دوم: ناحيه مقعد را سفت کنيد، مانند حالتي که مي خواهيد مانع مدفوع کردن خود شويد و اين حالت را براي مدت 5 ثانيه حفظ نموده و بعد رها کنيد. در طول انقباض يا جمع کردن عضلات ناحيه مقعد نفس خود را حبس نکنيد. اين کار را چندين بار در طول روز انجام دهيد.تکرار اين حرکت بايد در حدي باشد که خسته نشويد. اين تمرين را در حالت ايستاده،نشسته و يا خوابيده هم مي توانيد انجام دهيد.

 

عفونتهاي ادراري :

عفونتهاي ادراري از جمله مشکلات شايع سالمندي مي باشد. شيوع عفونت ادراري با افزايش سن در هر دو جنس بالا مي رود و در زنان سالمند دو برابر مردان سالمند ديده مي شود.

بسياري از بيماران بدون علامت هستند. ولي علائم شايع شامل سوزش و تکرر ادرار ، درد پهلو، تب و ... مي باشد. در صورت احساس گيجي و بي حالي و عدم هشياري که از عوارض بسيار مهم عفونت ادراري است حتما بايد به پزشک مراجعه شود.

نوشيدن آب کافي براي جلوگيري از عفونت ادراري لازم است.

         براي پيشگيري از عفونتهاي مجاري ادراري  انواع گوشت قرمز و سفيد، ماهي، تخم مرغ، پنير و غلاتي مانند برنج و انواع نان مي تواند موثر باشد

        و بايد از مصرف مواد غذايي محرک خودداري شود، اين مواد عبارتند از :

1. ادويه ها ، فلفل سبز، فلفل قرمز، خردل، مارچوبه و .....

2. فرآورده هاي گوشتي نمک سود به ويژه سوسيس و کالباس.

3. سيراي، گوشت هاي کنسرو شده و صنعتي.

4. نوشابه هاي الکلي.

 

 

 

اگر دندان هاي طبيعي داريد، براي مراقبت از آنها:

در صورت پوسيدگي دندان، هرچه سريعتر به دندان پزشك مراجعه كنيد.

حتي اگر ظاهراً دندان هايتان دچار پوسيدگي نيستند، سالي يكبار براي معاينه به دندان پزشك مراجعه كنيد.

از نخ دندان جهت تميز كردن دندان استفاده كنيد. مي توانيد روزي يكبار اين كار را قبل از مسواك زدن انجام دهيد.

از پزشك بخواهيد نحوه صحيح نخ كشيدن و مسواك زدن را يكبار ديگر برايتان آموزش دهد.

 

اگر دندان هاي مصنوعي داريد، براي مراقبت از آنها:

حداقل يكبار در روز دندان ها را از دهان خارج كرده و با مسواك نرم بشوييد.

خميردندان براي شستن دندان مصنوعي مناسب نيست. براي اين كار مي توانيد از مايع ظرفشويي استفاده كنيد. به خاطر داشته باشيد كه بعد از اتمام شستشو دندان ها را به خوبي با آب فراوان بشوييد.

بعد از خارج كردن دندان مصنوعي از دهان، لثه ها و زبان خود را با يك مسواك نرم بشوييد. سپس لثه ها را با انگشت ماساژ دهيد.

شب ها دندان مصنوعي را از دهان خارج كرده و در يك ظرف آب يا آب نمك تميز قرار دهيد. اين دندان ها در معرض هوا يا آب داغ خراب خواهند شد.

 

در موارد زير حتماً به دندانپزشك مراجعه كنيد:

1- اگر دندان مصنوعي شل است.

2- اگر دندان مصنوعي به لثه فشار مي آورد.

3- اگر در هر قسمت از دهان زخم به وجود آمده است. 

4- اگر قسمتي از دندان مصنوعي شكسته است.

5- اگر نمي توانيد با دندان مصنوعي غذا بخوريد.

6- اگر بعد از خارج كردن دندان مصنوعي از دهان احساس مي كنيد لثه شما برجسته است.

 

اگر اصلاً دندان نداريد:

براي جلوگيري از عفونت لثه بهداشت دهان را رعايت كنيد.

با يك مسواك نرم و كمي خمير دندان لثه ها و سطح روي زبان را بشوييد. سپس لثه ها را با انگشت ماساژ دهيد.

هرچه سريعتر براي گذاشتن دندان مصنوعي اقدام كنيد.

 

 

براي برطرف شدن خشكي دهان:

نصف قاشق چايخوري را در يك ليوان آب حل كنيد و چندين بار در طول روز دهان خود را با اين محلول آب نمك رقيق بشوييد.

حداقل 6 تا 8 ليوان مايعات ترجيحاً آب ساده در طول روز بنوشيد.

در طول روز با نوشيدن كم كم و جرعه جرعه آب، دهان خود را مرطوب نگه داريد. از مصرف خودسرانه دارو، سيگار يا ساير دخانيات خودداري كنيد.

ميوه و سبزي تازه بيشتر مصرف كنيد. 

خيس كردن دهان با نوشيدن كمي آب يا شستن دهان قبل از غذا خوردن به جويدن و قورت دادن غذا كمك مي كند.